Sağlıklı Gıdalar Tüketmenin Yoluürdürülebilir Tarımsal Sertifikasyon Sistemlerini Tercih Etmek ile Başlar
Sağlıklı gıdayı temel olarak besin değerini kaybetmemiş, fiziksel, kimyasal ve mikrobiyolojik tehlikeler içermemesi bakımından temiz ve bozulmamış gıda maddesi olarak tanımlayabiliriz. Bu tanım gıdanın insan sağlığını olumsuz etkilemeyecek şekilde çevre sorunlarına neden olmayacak ortamlardan elde edilmesi, işlenmesi, pazarlanması ve tüketiciye ulaşması sürecindeki güvenliğin tamamını içerir. Kabul görmüş standartlarda üretilen ve akredite kuruluşlar tarafından onaylanmış gıdalar güvenli gıda olarak kabul edilir.
Gıda güvenliğinin ilk adımı, birincil üretimde (bitkisel üretim, hayvansal üretim ve su ürünleri yetiştiriciliği) insan sağlığını olumsuz etkileyebilecek tehlikeleri önlemek için gereklilikleri içeren ön gereksinim programlarının uygulanması ile başlar. Bu tehlikeler üretim sırasındaki bazı hatalı uygulamalardan direkt veya çapraz bulaşmalardan kaynaklanan fiziksel, kimyasal ve biyolojik olarak sınıflandırılan tehlikeler olarak sınıflandırılır.
Fiziksel tehlikeler yenildiğinde hastalık veya yaralanma riski oluşturabilecek cam, taş, toprak, kıl, metal, kılçık, kemik v.s. gibi etmenlerdir. Özellikle ürünlerin işlenmesi ve paketlenmesi sırasında büyük riskler taşıyabilir. Bu tehlikelerden korunmak için risk analizi öncelikli olmakla birlikte, hammadde kontrolü, ekipmanların düzenli bakımı, üretimde çalışanların eğitilmesi ve bilincin geliştirilmesi, gelişmiş görüntüleme sistemleri, metal dedektörleri, x-ray sistemleri, mıknatıslar, tarama tahtaları ve optik sıralama ekipmanlarını örnek olarak verebiliriz.
Kimyasal içeren gıdalar, tüketiciler üzerinde hemen veya uzun vadeli sağlık etkilerine neden olabilir. Kimyasal tehlikeler açısından antibiyotikler, pestisitler, hormonlar, ağır metaller, gıda katkı maddeleri, plastik maddeler, dioksinler vb. sentetik kimyasallar birincil üretimden itibaren tüm tedarik zinciri boyunca farklı derecelerde risklidir. Kimyasal tehlikeler, çok sayıda gıda güvenliği uyarısı, geri çağırma, geri çekme ve olumsuz küresel ticarete sebep olmaktadır. Gıdaların kimyasal tehlikeler açısından güvenli olabilmesi için risk analizi öncelikli olmakla birlikte, tüm tedarik zincirinde yer alan personelin eğitilmesi ve bilincinin geliştirilmesi, kalıntı ve migrasyon testlerinin düzenli yaptırılması ve ülke mevzuatına uyulması öncelikli tedbirlerdendir.
Gıda güvenliği kapsamında en önemli risklerden birisi de virüsler, küf ve mayalar, protozoolar, parazitler ve bakterilerden kaynaklanan mikrobiyal kontaminasyonun oluşması ve gelişmesidir. Biyolojik etmenlerden kaynaklı hastalıkların bir kısmı insan sağlığını ciddi şekilde tehdit etmektedir. Risk analizi ile birlikte, tüm tedarik zincirinde yer alan personelin özellikle hijyen konusundaki eğitim ve bilincinin geliştirilmesi, kritik kontrol noktalarının belirlenmesi başlıca önleme yöntemleri arasında yer alır.
Tedarik zinciri içinde gıda güvenliğini tehdit eden unsurların standart olarak kabul görmüş ulusal veya uluslararası programlarla elemine edildiği sertifikasyon programları ile belgelendirilebilir. Bu amaçla besinlerin elde edilmesinden gıda maddesine dönüştürülmesi aşamalarının tamamını veya parça parça süreçleri yöneten sertifikasyon programları geliştirilmiştir. Bu programların pek çoğu uluslararası alanda kabul edilmiş ve global pazarda aranan sertifikasyon programları haline dönüşmüştür.
Sürdürülebilir tarımsal üretim ve devamındaki işleme süreçlerinde uygulamaya koymak için ihtiyaç duyulan kapsamlı stratejilerin başlıcaları aşağıda özetlenmiştir.
Bu bağlamda birincil üretime yönelik olarak organik tarım, iyi tarım uygulamaları ve GlobalG.A.P. en çok tercih edilen sertifikasyon programlarıdır. Bu süreçlerin devamı niteliğinde üretim ve dağıtım aşamalarında kalite kontrol ve güvenlik önlemlerinin etkili bir şekilde uygulanmamasını sağlayan ve en çok tercih edilen gıda güvenliği standartları ise ISO 22000 Gıda Güvenliği Yönetim Sistemi, FSSC 22000 Gıda Güvenliği Yönetim Sistemi, BRCGS Küresel Gıda Güvenliği Standardı ve IFS Uluslararası Gıda Standardıdır.
Organik Tarım;
Organik tarımsal üretim sentetik kimyasal gübreler ve pestisitler ile genetiği değiştirilmiş organizmalar (GDO) kullanmadan, doğal ve sürdürülebilir yöntemlerle tarım ürünlerinin yetiştirilmesi yoluyla sağlıklı gıdaya ulaşmayı hedefler. Aynı zamanda organik tarım, toprak sağlığını, biyolojik çeşitliliği ve ekolojik dengeyi korumayı amaçlar.
https://www.tarimorman.gov.tr/Konular/Bitkisel-Uretim/Organik-Tarim/Genel-Bilgiler
İyi Tarım Uygulamaları;
İyi Tarım uygulamaları; çevre, insan ve hayvan sağlığına zarar vermeyen bir tarımsal üretimin yapılması, doğal kaynakların korunması, tarımda izlenebilirlik ve sürdürülebilirlik ile güvenilir ürün arzının sağlanması amacıyla yapılan bir tarımsal üretim biçimidir.
https://www.tarimorman.gov.tr/Konular/Bitkisel-Uretim/Iyi-Tarim-Uygulamalari
GlobalG.A.P.;
GLOBALG.A.P. bitkisel üretim, su ürünleri yetiştiriciliği ve çiçekçilik alanlarında güvenli ve sorumlu üretim süreçleri için bir standart portföyü üzerine inşa edilmiş olarak tüketicilerin güvenli gıdalara ulaşmasını hedefleyen akıllı çiftlik güvence çözümleri markasıdır.
https://www.globalgap.org/
ISO 22000 Gıda Güvenliği Yönetim Sistemi;
HACCP prensiplerine dayanan uluslararası bir standarttır. Bu sistemin amacı, güvenlik süreçlerinde genel işleyişi ve performansı iyileştirmektir. Yapısı itibarıyla sonuç odaklı bir yönetim sistemidir ve herhangi bir kuruluşun gereksinimlerini karşılayarak gıda güvenliğini sağlamak için gerekli olan bütün adımları içerir.
https://www.tse.org.tr/ts-en-iso-22000-gida-guvenligi-yonetim-sistemi/
FSSC 22000 Gıda Güvenliği Yönetim Sistemi;
FSSC 22000 Gıda Güvenliği Yönetim Sistemi, ISO 22000 standardına sahip kuruluşların sektörel ön gereksinimleri ve ek gereksinimleri uygulayarak GFSI onaylı FSSC 22000 sertifikasına sahip olmalarını sağlar. Güvenli gıda tedariği ve gıda güvenliği konusundaki iyileştirmelerin sürekliliği için bu yönetim sistemi kritik bir öneme sahiptir.
https://www.tse.org.tr/fssc-22000-belgelendirmesi/
BRCGS Küresel Gıda Güvenliği Standardı;
BRCGS Küresel Gıda Güvenliği Yönetim Sistemi; kalite, güvenlik ve operasyonel kriterleri uygulatarak üreticilerin yasal gerekliliklere uygunluğunu sağlar. Bu standartlar; günümüzde perakendeciler, üreticiler ve gıda sektöründeki işletmelerin uyması gereken gereksinimleri içerir.
https://www.brcgs.com/our-standards/food-safety/
IFS Uluslararası Gıda Standardı;
IFS Uluslararası Gıda Standardı, gıdaları işleyen ve paketleyen kuruluşların süreçlerinin ve ürünlerinin daha yüksek kalite ve güvenliğe sahip olmasını amaçlayan uluslararası bir gıda güvenliği standardıdır. Bu standart, süreçlerdeki kalite ve güvenlik kriterlerinin ölçülebilir olmasının yanı sıra yüksek güvenlik ve kaliteye sahip olmalarını hedefler.
https://www.ifs-certification.com/en/food-standard
Sonuç itibarıyla gıda güvenliği toplum sağlığının koruması ve sürdürülebilir gıda sistemlerinin oluşturulması açısından büyük bir öneme sahiptir. Gıda güvenliği konusunda bireysel ve toplumsal farkındalıkların artması, gelecek nesiller için de sağlıklı ve güvenli bir Dünya anlamına gelecektir.